พิพิธภัณฑ์วัดหนัง

 

พิพิธภัณฑ์วัดหนัง

เดิมเป็นกุฏิที่อยู่อาศัยของพระครูภาวนาภิรัตน์ก่อนที่ท่านจะได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นเป็นเจ้าอาวาสรูปที่ ๗ ในพระราชทินนามที่ พระสุนทรศีลสมาจาร (ผล คุตฺตจิตฺโต) ซึ่งท่านได้ใช้กุฏิหลังนี้เป็นสถานที่รักษาผู้คนทั่วไปแบบยาแผนโบราณด้วย จึงเป็นที่เก็บข้าวของเครื่องใช้ต่าง ๆ ก็ถูกเก็บลงไว้ที่ห้องเก็บของด้านบนและด้านล่างของกุฏิโดยที่ท่านสั่งห้ามมิให้ใครเข้าไปยุ่งในบริเวณนั้นเลย

ต่อมาหลังจากที่ท่านมรณภาพลงเมื่อปีพ.ศ. ๒๕๔๓ ก็ได้มีการจัดทำความสะอาดกุฏิโดยมีพระครูสังฆรักษ์ไพฑูรย์ สุภาทโร (นามสกุลเดิม สรวยโภค – ปัจจุบันลาสิกขาเป็นฆราวาส และยังคงดูแลพิพิธภัณฑ์แห่งนี้อย่างต่อเนื่อง) รับการดูแลในการทำความสะอาด ก็พบสิ่งของข้าวของเครื่องใช้ต่าง ๆ จำนวนมากจึงได้คิดว่าจะจัดเป็นอาคารอนุสรณ์ของพระสุนทรศีลสมาจาร (ผล คุตฺตจิตฺโต) จึงได้คิดริเริ่มจัดทำพิพิธภัณฑ์ขึ้น โดยออกแบบตามความคิดของท่านเอง ใช้เวลาจัดวางรูปแบบอยู่ประมาณ ๒ ปี โดยใช้งบส่วนตัวและดำเนินการจัดวางและทำข้อมูลเองทั้งสิ้น โดยมุ่งเน้นนำเสนอวัฒนธรรมท้องถิ่นชาวสวนชาวเรือฝั่งธนบุรี ที่มีประวัติความเป็นมายาวนาน ทั้ง ประวัติวัด ประวัติชุมชน ประวัติเจ้าอาวาสองค์สำคัญ รวมถึงเกร็ดความรู้เล็ก ๆ น้อย ๆ โดยจัดแบ่งพื้นที่เพื่อใช้จัดแสดงสิ่งของโดยแบ่งตามหมวดหมู่ ตามระบบสากล คือ

๑. ประเภทเครื่องใช้ของพระสงฆ์หรือของที่อุทิศถวายไว้ในพระพุทธศาสนา เช่น ตู้พระไตรปิฎก ในสมัยต่าง ๆ ตู้พระธรรมที่จัดแสดงอยู่มีหลายประเภท เช่น ตู้ปิดทองทึบ ตู้ลายเขียนสีจีน ตู้ลายรดน้ำ เป็นต้น

๒. สมุดข่อย สมุดไทย ซึ่งมีการเขียนตำรายา ตำรานวดแผนโบราณ สมุดพระมาลัย ที่มีคุณค่าและความสวยงามอย่างยิ่ง พระพุทธรูปในสมัยต่าง ๆ หนังสือธรรมะที่หายาก รวมทั้งคัมภีร์ใบลาน และอื่น ๆ อีกมากมาย เป็นต้น

๓. ประเภทตำรายาและสิ่งของเครื่องใช้โดยจะเน้นให้เห็นถึงวิถีการดำรงชีวิตในอดีตที่ต้องพึ่งพาอาศัย “หมอพระ” จัดแสดงเครื่องยาตำรายา เครื่องมือปรุงยา โดยเฉพาะตำรายาโบราณจากสมุดข่อย ที่มีความสำคัญต่อการรักษาในสมัยโบราณ

๔. ประเภทของใช้ชาวบ้าน กลุ่มนี้อาจจะเรียกได้ว่าเป็นจุดเด่นของพิพิธภัณฑ์ โดยมีการจัดแสดง “ครัวไทยโบราณ” ในสถานที่จริงยังมีห้องเรือนไทยโบราณที่จัดประกอบกันเข้ายุคสมัยของการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม เครื่องใช้เครื่องมือจักสาน เครื่องไม้ไผ่ในยุคเก่าของชาวสวนก็มีอยู่ครบ ของเล่นเด็ก โต๊ะนักเรียน รวมถึงตำราเรียนในสมัยก่อนก็ยังมีการรวบรวมมาจัดแสดงไว้เช่นกัน